Klawiatura polska rozbudowana o kaszubskie "ogonki" dla Windowsa

Rozwiązanie rozbudowujące klawiaturę polską o kaszubskie "ogonki" jest rozwiązaniem, na które należy patrzeć z perspektywy rozwoju możliwości używania kaszubskich znaków w oprogramowaniu komputerowym. Chciałbym na wstępie przybliżyć okoliczności powstania takiego układu znaków.

Pierwszym programem, z możliwością używania kaszubskich znaków, był polski edytor tekstu TAG , pracujący w trybie graficznym DOS, który w 1993 roku dopasował do kaszubskiego Stanisław Geppert.
Zastosowane w nim rozmieszczenie, oparte na polskiej klawiaturze programisty dla oprogramowania Microsoftu, nie kolidowało z polskimi znakami narodowymi, co czyniło je, jak na te czasy, bardzo uniwersalnym i przydatnym rozwiazaniem.

Następnym programem, de facto pierwszym z kaszubskim interfejsem, dającym możliwość pisania w języku kaszubskim, był wydany w 2002 roku edytor tekstu KaszED (platforma Windows) autorstwa Piotra Aszyka. Zastosowane w nim rozłożenie kaszubskich znaków było prawie w 100% analogiczne z wyżej wymienionym edytorem TAG - różnią się one jednak zmianą położenia kaszubskiej litery ù, która w TAGu znajdowała się na miesjscu litery u, a teraz musiała ustąpiła miejsca symbolowi €, który umieścił Microsoft w polskiej klawiaturze programisty dla Windowsa na tym miejscu Zadowoliło ono na pewno wszystkich, trzeba pamiętać o tym jakim było ułatwieniem. Dawny brak możliwości zmian klawiatur, czy wsparcia dla kodowania utf-8, z jakich obecnie możemy korzystać (niezależnie od tego jakiego nowego systemu operacyjnego używamy) wydaje się być podstawą takiego rozwiązania.

Zwięzłe omówienie polskiego układu klawiatury
dla Windowsa rozbudowanego o kaszubskie znaki

W alfabecie kaszubskim mamy jednaście "ogonków", są to:
ą, ã, é, ë, ł, ń, ò, ó, ô, ù, ż.
Pięć jest identycznych z polskim alfabetem: ą, ł, ń, ó, ż.

Zaznaczyłem wyżej :

• na zielono te znaki, które są wspólne dla obu języków
• na żółto położenie kaszubskich znaków, do jakiego doszło w wyniku uniknięcia konfliktu z polskimi "ogonkami"
• na czerwono te, które jako zarezerwowane dla istniejącego już rozwiązania nie mogły zostać wykorzystane do poyzcjonowania znaków typowo kaszubskich

Widać z tego wyraźnie, że trzech klawiszy (zaznaczonych na czerwono: e ,u ,s), mimo tego że są one, zgodnie z logiką widoczną w polskim układzie klawiatury, dla kaszubskich ogonków najlepszym miejscem, nie można do tego wykorzystać.
Nawet litera u nie może stać się logicznym miejscem dla kaszubskiego ù gdyż to zostało "zajęte" przez znak € - zakładam (nie sprawdzałem), że znalazł się tam w wyniku położenia na klawiszu e litery "ę", gdyby tego ogonka nie było w języku polskim, to e byłoby napewno miejscem na którym znalazłby się znak €, a tak euro (następna w kolei litera to "u") więc u.
Można powiedzieć: dobrze, ten jeden detal można zmienić, jednak takie ewentulane "ulepszenie" rozwiązania dwujęzycznego na korzyść kaszubskich znaków nie ma sensu - albo patrzymy na polska klawiaturę jako całość i "doklejamy" do niej kaszubskie "ogonki", albo analizujemy cały układ i decydujemy się na logiczne rozwiązanie dla kaszubskiego układu klawiatury, który dzięki pracy Piotra Formelli, stał się dla platformy Windows, niezależnym od określonego programu elementem umożliwiającym używanie kaszubskich liter w programach komputerowych. To samo tyczy się Linuxa (omówię wkrótce).

Rozwiązanie, które jeszcze parę lat temu było jedyną możliwością pisania po kaszubsku, obecnie przydatne jest na pewno sporadycznie piszącym po kaszubsku, mającym problemy z przełączaniem używanych klawiatur (to nie ironia, tylko stwierdzenie faktu) lub do niego najzwyczajniej w świecie przyzwyczajonych. Na pewno nie jest to rozwiązanie pozwalające na intuicyjne pisanie po kaszubsku, w którym moglibyśmy mówić o podobnej logice do tej zastosowanej w polskim układzie. Kaszubskie "ogonki" ogrywaja automatycznie w rozwiazaniu dwujęzycznym, na swoją niekorzyść, satelitarną rolę. Prawdą jest, że można się do wszystkiego przyzwyczaić, jednak nasuwa się pytanie: czy warto naprawdę przy tym układzie obstawać, przemilczając inne mozliwości? Nasuwa się trochę analogia z polskim układem maszynistki (QWERTZ) i programisty (QWERTY) - ten pierwszy ma dłuższą tradycję, napewno było do niego więcej osób przyzwyczajnonych, jednak przyjął się ten drugi - moim zdaniem ze względu na jego czytelność i prostotę przyswojenia go sobie.

(Więcej w części drugiej:Kaszubski układ klawiatury )

Uwaga: Analizując rozwiązanie polsko-kaszubskiej klawiatury należy pamiętać o tym, że jest to rozwiązanie dwujęzyczne i to na platformę Windows, bazujące na już istniejącym ustawieniu dla języka polskiego, i patrząc na nie jak na takie trzeba przyznać, iż nie mamy praktycznie żadnej innej sensownej możliwości na rozłożenie w nim znaków kaszubskich - muszą one uzupełniać standard polskiego układu klawiatury. Pozwala to na pewno na pisanie w obu językach na raz, bez konieczności zmiany klawiatury, uniemożliwia jednak intuicyjnego pisania w języku kaszubskim.

Klawiatura polska rozbudowana o kaszubskie "ogonki" w zestawie Kaszubskich układów klawiatury dla Windows NT4/2000/XP Piotra Formelli znajduje się w katalogach:

• csb
• csb_c_sg

Marek Kwidziński (aktualizacja: sierpień 2006)