| Friedrich Lorentz
( 1870 - 1937 )
Językoznawca, slawista, etnograf, badacz i miłośnik
języka kaszubskiego. Członek Instytutu Zachodnio
- Słowiańskiego w Poznaniu (od 1920 roku) i Akademii
Nauk w St.Petersburgu. Autor największego
istniejącego materiału leksykalnego już nie istniejących
gwar słowińskich i kabackich języka pomorskiego,
"Slowninzisches Wörterbuch"
( Słownik Słowniński ).
Pierwsze trzy prace pomorzoznawcze Lorentza ukazały
sie w Rosjii: w 1903 " Slovinzische
Grammatik " ( Gramatyka Słowińska
), w 1905 " Slovinzische
Texte " ( Teksty Słowińskie ) jak i
wydany w latach 1908-1912 dwutomowy "Slovinzisches
Wörterbuch" ( Słownik Słowiński ).
Artykuły o Kaszubach umieszczał w czasopismach polskich,
rosyjskich i niemieckich.
W roku 1907, wraz z Izydorem Gulgowskim ( współtwórcą
Muzeum Kaszubskiego we Wdzydzach ) założył
" Verein für Kaschubische
Volkskunde " ( Kaszubskie Towarzystwo
Ludoznawcze ), do którego należeli między innymi
Aleksander Majkowski, Kazimierz Nitsch z Krakowa,
Józef Łęgowski z Poznania czy Alexiej Szachmatow
z St. Petersburga.
Towarzystwo to przyjęło sobie za cel "zbiór
wszelkich materiałów kaszubskiej sztuki ludowej,
by je naukowcom, jak i ogółowi udostępnić...".
Niemieckie kregi narodowe, zarzuciły jednak
F. Lorentzowi, propagowanie - poprzez
dzialaność towarzystwa - polskosci .
Pare lat później spotkał sie z zarzutami
próby germanizacji Kaszubów, dowodami na to miały
być patronowane przez niego wydawnictwa "Przyjaciel
Ludu Kaszubskiego" (1928 -1929 / 1936-1938),
"Bënë ë Buten" (1930) i Kalendarza "Vjérni
Naszińc" (1930).
Jedynym "zarzutem", jaki można było postawić
temu wybitnemu miłośnikowi kaszubszczyzny, był
pomorski / kaszubski charakter jego prac i przedsięwzięć.
Zmarł 29 marca 1937 roku w Sopocie, gdzie został
też pochowany.
Podejście F.Lorentza do
Kaszubszczyzny najlepiej oddaje tekst zamieszczony
w pierwszym wydaniu
"Przyjaciela ludu kaszubskiego" (1IV 1928).
"Kochani Kaszëbji!
Pjerszi rôz jô przëszed do Vaju ë proszę, żebë
Va mje mjiło przëjęła. Jô nje chcę Vama povjedzec
wo politëce, bo wo nji Va ju dosc czëtôta v gazetach
ë dzennjikach, anji wo rzeczach, chtërnë sę dzałë
v dalekjim svjece, bo stôre przisłovjé povjôdô ,
że doma nôlepjé. A tak jô chcę Vama povjedzec wo
pjęknim kraju, v chtërnim Va mjeszkôta, wo jego
rzékach ë jezorach, lasach, górach ë zamkovjiszczach,
mjastach, vsach, klôsztorach ë koscołach, wo rzeczach,
co sę stałë na Kaszëbach v dôvnëch czasach, wo słôvnëch
ksążętach, chtërnë tu rządzëlë przed vjele latami,
a jô sądzę, że Vama sę wupodobô, co jô bądę povjôdôł.
Gwësno ten abo ten z Vaju téż co vjé wo takjich
rzeczach ë znaje podanjô ë povjôstkji, co stôri
lëdze mu rozpovjôdelë, njech won to napjisze ë posle
do redakcëjé w Kartuzach, Dworcowa nr.3, a wona
vjedno bądze przijmovała bardzo chętnje takjé pjisma.
Pozdrôvjaję Vaju serdeczno ë mąm nôdzeję, że be
Va vjedno przëjęła jak mjiłégo gosca
Przëjacela Lëdu Kaszëbskjégo"
Pisarze kaszubscy
współpracujący z F.Lorentzem:
- Jan Bilot
- Alojzy Budzisz
- Augustyn Dominik
- Jan Patok
Prace dr F.Lorentza wydane
w języku polskim:
- Polskie i kaszubskie nazwy miejscowosci na Pomorzu
Kaszubskim" (Poznań,1923)
- Gramatyka Pomorska" (1927-1937) / wznowienie
(Wrocław,1958-1962)
- Teksty pomorskie (kaszubskie)" (Kraków,1924)
- Zarys etnografii kaszubskiej w: Kaszubi, kultura
ludowa i język (Instytut Bałtycki, 1934)
Źródła:
- T. Bolduan "Nowy Bedeker Kaszubski";
Gdańsk 1997
- F. Neureiter "Historia literatury kaszubskiej";
Gdańsk 1992
- Fotografia z czasów studenckich (1891)
zaczerpnięta z : "Nowy Bedeker Kaszubski",
T. Bolduan; Gdańsk 1997
Marek Kwidziński
początek |
